Satış danışmanı kimler olabilir ?

Ferican

Global Mod
Global Mod
Satış Danışmanı Kimler Olabilir? Sosyal Faktörler Üzerinden Bir Forum Tartışması

Satış Danışmanı Kimler Olabilir? Soru Göründüğünden Daha Derin

Bir mağazaya girdiğimizde satış danışmanının bize yaklaşma biçimini çoğu zaman yalnızca “iyi iletişim” olarak değerlendiriyoruz. Oysa o kişinin neden o işi yaptığı, bu işe nasıl kabul edildiği, müşterilerin ona nasıl davrandığı ve işyerinde hangi fırsatlara erişebildiği; toplumsal cinsiyet, ırk, sınıf, eğitim, yaş, göçmenlik durumu ve fiziksel görünüm gibi birçok sosyal faktörle bağlantılı olabilir.

“Satış danışmanı kimler olabilir?” sorusu bu nedenle yalnızca bir meslek tanımı değildir. Asıl soru belki de şudur: Kimlerin satış danışmanı olması toplum tarafından daha doğal karşılanıyor, kimlerin bu alanda ilerlemesi zorlaşıyor ve neden?

Bu yazıda özellikle kadınların ve erkeklerin farklı deneyimlerini tek bir kalıba sokmadan, satış danışmanlığını sosyal yapı ve eşitsizlikler açısından tartışmaya açmak istiyorum.

Satış Danışmanı Olmak İçin Kimler Uygundur?

Satış danışmanlığı; müşterinin ihtiyacını anlamayı, ürün veya hizmet hakkında bilgi vermeyi, alternatifleri açıklamayı, satış sürecini yönetmeyi ve satış sonrasında müşteri ilişkilerini sürdürebilmeyi gerektiren bir iştir. Dolayısıyla bu meslek için yalnızca belirli bir cinsiyete, yaşa, fiziksel görünüme veya sosyal sınıfa ait olmak gibi bir şart bulunmamalıdır.

Perakende sektöründe lise mezunlarından üniversite öğrencilerine, kariyer değiştiren yetişkinlerden yeni mezunlara kadar oldukça farklı insanlar çalışabilir. Benzer şekilde kadınlar, erkekler, farklı etnik veya kültürel geçmişlerden gelen kişiler ve engelli bireyler de satış danışmanlığı yapabilir.

Fakat “herkes yapabilir” demekle “herkes aynı koşullarda bu işi yapabilir” demek aynı şey değildir.

Örneğin ekonomik açıdan daha avantajlı bir aileden gelen bir genç, düşük ücretli bir başlangıç pozisyonunda çalışırken ailesinden maddi destek alabilir. Başka bir çalışan ise aynı ücretle kira, ulaşım ve aile giderlerini karşılamak zorunda olabilir. İki kişinin mesleki performansı benzer olsa bile işte kalabilme veya terfi fırsatları aynı olmayabilir.

Bu noktada sınıf meselesi doğrudan devreye girer.

Sınıf: “Çalışmaya İhtiyacım Var” ile “Kariyer Yapıyorum” Arasındaki Fark

Satış danışmanlığı birçok kişi için çalışma hayatına giriş kapısıdır. Ancak düşük ücretli veya değişken çalışma saatlerine sahip pozisyonların kimler tarafından daha kolay sürdürülebildiğini düşünmek gerekir.

Çalışma ekonomisi araştırmaları, düşük ücretli işlerde çalışanların önemli bir bölümünün ekonomik kırılganlıkla karşı karşıya olduğunu gösteriyor. Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) çalışmaları da düşük ücret, güvencesiz istihdam ve çalışma koşullarının çalışanların sosyal ve ekonomik yaşamlarıyla yakından ilişkili olduğunu ortaya koyuyor.

Bu nedenle satış danışmanını yalnızca “müşteriye ürün satan kişi” olarak görmek eksik kalabilir. O kişi aynı zamanda ekonomik ihtiyaçları, aile sorumlulukları ve geleceğe ilişkin beklentileri olan bir çalışan.

Bir üniversite öğrencisi için satış danışmanlığı geçici bir iş olabilirken, başka biri için ailenin temel gelir kaynaklarından biri olabilir. Bir çalışan satış hedeflerine ulaşmayı kariyer fırsatı olarak görürken, bir başkası prim sistemini ekonomik baskı olarak yaşayabilir.

Burada tartışılması gereken önemli soru şu:

Aynı işi yapan iki insanın sınıfsal koşulları farklıysa, iş deneyimlerini gerçekten yalnızca “kişisel performans” üzerinden değerlendirebilir miyiz?

Toplumsal Cinsiyet: Kadınların Satış İşindeki Görünmeyen Emeği

Satış danışmanlığında toplumsal cinsiyetin etkisi özellikle dikkat çekici olabilir. Kadınlardan müşterilere karşı daha güler yüzlü, sabırlı, anlayışlı ve iletişimsel olmalarının beklenmesi; erkeklerden ise daha kararlı, özgüvenli veya “satış odaklı” davranmalarının beklenmesi sık karşılaşılan toplumsal normlardır.

Fakat bu beklentiler doğal yetenekler değildir. Toplumun kadınlık ve erkeklik hakkında oluşturduğu davranış kalıplarıdır.

Kadın bir satış danışmanının müşteriyi dikkatle dinlemesi “iyi kadın çalışan” davranışı olarak görülürken, aynı kadın ücret, çalışma saatleri veya terfi konusunda hakkını aradığında “zor biri” şeklinde değerlendirilebilir. Erkek çalışan ise aynı doğrudan tavrı sergilediğinde daha farklı bir algıyla karşılaşabilir.

Bunlar her işyerinde mutlaka yaşanır demek doğru olmaz. Çalışanın yöneticisi, işyeri kültürü, sektör, müşteri profili ve kişisel özellikleri sonucu değiştirebilir. Ancak toplumsal cinsiyet araştırmaları, kadın ve erkeklerin çalışma yaşamında farklı beklenti ve değerlendirmelerle karşılaşabildiğini uzun süredir ortaya koyuyor.

Kadınların bu tür deneyimleri anlatırken öncelikle deneyimlerinin ciddiye alınmasına ihtiyaç duyabilmesi anlaşılabilir bir durumdur. Çünkü mesele yalnızca tek bir müşterinin kaba davranışı değil, benzer davranışların tekrarlandığı bir çalışma kültürü de olabilir.

Örneğin bir kadın satış danışmanı müşterinin kendisini sürekli sözünü keserek dinlememesini, fiziksel görünüşü hakkında yorum yapmasını veya erkek çalışma arkadaşından yardım istemesini anlatabilir. Başka bir kadın ise tam tersine çalıştığı mağazada eşitlikçi bir ortam bulunduğunu ve hiçbir ayrımcılık yaşamadığını söyleyebilir.

Bu iki deneyim birbirini geçersiz kılmaz.

Erkeklerin Deneyimleri de Tek Tip Değil

Toplumsal cinsiyet tartışmalarında erkek çalışanların yaşadığı baskıları da görmezden gelmemek gerekir.

Bazı erkeklerden sürekli özgüvenli, rekabetçi, dayanıklı ve satış hedeflerini ne pahasına olursa olsun gerçekleştiren kişiler olmaları beklenebilir. Özellikle erkekliğin “güçlü olma” ve “başarısızlığını göstermeme” ile ilişkilendirildiği ortamlarda, satış hedeflerine ulaşamamak kişisel yetersizlik gibi algılanabilir.

Ancak her erkek bu beklentiyi aynı biçimde yaşamaz.

Bazı erkek çalışanlar için çözüm aramak, işyerindeki prosedürleri değiştirmek, görev dağılımını netleştirmek veya daha adil bir prim sistemi oluşturulmasını istemek önemli olabilir. Bu tür çözüm odaklı yaklaşımlar değerlidir; fakat erkeklerin tamamının sorunlara aynı şekilde yaklaştığını söylemek doğru olmaz.

Aynı şekilde kadınların tamamının yalnızca empati üzerinden hareket ettiğini düşünmek de toplumsal cinsiyet kalıplarını yeniden üretir. Kadın bir satış danışmanı son derece çözüm odaklı olabilir; erkek bir çalışan ise çalışma arkadaşının yaşadığı eşitsizliği anlamaya ve duygusal açıdan destek olmaya büyük önem verebilir.

Cinsiyet üzerinden kişilik özelliği çıkarmak yerine, insanların farklı deneyimlerine bakmak daha sağlıklı değil mi?

Irk, Etnik Köken ve Göçmenlik: Müşteri Karşısında “Uygun Görünmek”

Satış danışmanlığında görünüş ve iletişim biçimi önemli olduğu için ırk, etnik köken, ten rengi, aksan veya göçmenlik statüsü gibi unsurlar da iş deneyimini etkileyebilir.

Burada “ırk” kavramını biyolojik bir kategori olarak değil, toplumların insanları farklı gruplara ayırmasına ve bu gruplara farklı anlamlar yüklemesine dayanan sosyal bir yapı olarak ele almak gerekir.

Bir çalışanın aksanı nedeniyle müşteriler tarafından küçümsenmesi, yabancı olduğu varsayımıyla daha düşük bir pozisyona uygun görülmesi veya belirli bir müşteri kitlesiyle çalıştırılmasının tercih edilmesi ayrımcılık biçimleri oluşturabilir.

Öte yandan farklı kültürel geçmişe sahip çalışanların birden fazla dil konuşması veya farklı müşteri gruplarını anlayabilmesi önemli bir mesleki avantaj da sağlayabilir.

Burada kritik nokta, farklılığın çalışan tarafından bir beceri olarak mı değerlendirildiği, yoksa onu belirli işlere hapsetmek için mi kullanıldığıdır.

Örneğin Arapça konuşan bir çalışanın Arapça bilen müşterilerle iletişim kurabilmesi değerli bir yetkinliktir. Ancak yalnızca Arapça konuştuğu için sürekli aynı göreve yönlendirilmesi ve başka terfi fırsatlarından dışlanması farklı bir meseledir.

“Müşteri Ne İster?” Sorusu Ayrımcılığa Dönüşebilir mi?

Perakende sektöründe bazen “müşteri böyle istiyor” gerekçesiyle belirli çalışanların ön plana çıkarılması veya geri planda tutulması mümkün olabilir.

Fakat müşterinin önyargılı tercihi, işveren açısından otomatik olarak meşru bir ayrımcılık gerekçesine dönüşmemelidir.

Bir müşterinin belirli bir cinsiyetten, etnik kökenden veya fiziksel özellikten bir satış danışmanıyla konuşmak istemesi, işyerinin çalışanlarını bu özelliklere göre sınıflandırmasını haklı çıkarmayabilir.
 
Üst